Ազատության տարածքը
Ուշադրություն
դիտումներ` 3063
լեզու: 

Երեւանի Ազատության հրապարակը հայերի անկախության, ազատության եւ սոցիալական արդարության ձգտման վկան է: Տասնամյակներ շարունակ քաղաքի սրտում տեղակայված այս հրապարակը եղել է վայր, որտեղ հայերը հավաքվել են հիշատակելու տարբեր իրադարձություններ, բարձրաձայնելու իրենց դժգոհությունն ու փոփոխությունների պահանջը:

«Իջնենք օպերա» արտահայտությունը հնչում է մարդկանց բերանից, երբ քաղաքական ու սոցիալական դժգոհության դեմ բողոքելու առիթ կա:

Սովետական տարիներին այս տարածքը կոչվում էր Թատերական հրապարակ, սակայն 1991-ի անկախությունից հետո այն վերանվանվեց Ազատության հրապարակի:

Առաջին անգամ այս տարածքում ժողովուրդն իր բողոքն արտահայտելու համար հավաքվեց 1965 թվականի ապրիլի 24-ին` «Ճանաչել ցեղասպանությունը» կարգախոսներով: Խորհրդային հասարակարգի պայմաններում 50-ամյա լռությունից հետո հանրությունը պահանջում էր ապրիլի 24 -ը հռչակել Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օր եւ կառուցել Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը, որը ցույցերից երկու տարի անց դարձավ իրականություն:

Սովետական Միության փլուզման վերջին տարիներին` 1987-88 թվականներին, հրապարակը կրկին կենդանացավ: Բողոքի ցույցերի պահանջները (առաջին օրերին)  հիմնականում կապված էին էկոլոգիական խնդիրների` մասնավորապես  «Նաիրիտ» գործարանի, Մեծամորի ատոմակայանի և կառուցվելիք ռադիոակտիվ թափոնների գերեզմանոցի հետ: Սակայն շուտով այս բողոքի ակցիաներում հնչեցին նաեւ քաղաքական ելույթներ եւ պահանջ դրվեց Ղարաբաղն Ադրեջանի կազմից հանելու եւ Հայաստանին միավորելու:

 

 Ղարաբաղ կոմիտեն` Ազատության հրապարակում (1988 թ): 11 ինտելեկտուալներից և հայտնի գործիչներից կազմված կոմիտեն բազմամարդ ցույցեր կազմակերպեց ի աջակցություն Ղարաբաղի՝ ՀԽՍՀ կազմի մեջ մտնելու պահանջի։

Այն, ինչ սկսեց որպես կենտրոնական իշխանություններին ուղղված պահանջ, դարձավ հայկական պատմության վճռորոշ պահերից մեկը: Ծնվեց Ղարաբաղյան շարժումը, որն ի վերջո փոխելու էր Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական պատկերը:

20 տարի անց քաղաքական դժգոհությունը հազարավոր մարդկանց կրկին բերեց Օպերա, որն այդ ժամանակ պաշտոնապես կոչվում էր Ազատության հրապարակ: 2008 թվականի նախագահական ընտրություններից հետո հրապարակը դարձավ նախագահի թեկնածու Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի համակիների շուրջօրյա հանրահավաքների վայր: Դրանք ավարտվեցին մարտի 1-ին իրավապահ մարմինների կողմից ցույցի մասնակիցների նկատմամբ կիրառված ուժով, որը վերածվեց բախումների եւ խլեց 10 մարդու կյանք: Այնուհետեւ հայտարարվեց 20 օր արտակարգ դրություն:

Վերջերս Ազատության հրապարակն առավելապես դարձել է սոցիալական բողոքների վայր, այստեղ սկսեց էլետրաէներգիայի թանկացման դեմ պայքարը  եւ կուտակային կենսաթոշակի պարտադիր բաղադրիչի դեմ նախաձեռնությունը:


 

(Ձախ նկար) 1965–ի ապրիլի 24-ին մարդիկ հավաքվել էին Երեւանի Թատերական հրապարակում՝ պահանջելով Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Թուրքիայի կողմից հայերի էթնիկ զտումները ճանաչել որպես ցեղասպանություն: (Ֆոտոն` Հերբերթ Բաղդասարյանի):

(Աջ նկար) Ցեղասպանության վերապրածների ժառանգ 73-ամյա Կատյա Ղազարյանն է: 1965-ին Կատյան 20 տարեկան էր, ուսանում էր Շինարարական տեխնիկումում: Նա մեծ եղբոր ու ընկերների հետ ներգրավվել էր երիտասարդական շարժմանը, թռուցիկներ պատրաստել ու տարածել Հայաստանի տարբեր բնակավայրերում` մարդկանց տեղեկացնելով ապրիլի 24-ին կայանալիք հանրահավաքի մասին: Հենց այդ օրը երթից հետո նա ձերբակալվել եւ երեք օր ոստիկանության բաժանմունքում էր անցկացրել: Կատյայի մեղադրական եզրակացության մեջ նշվել է, որ ձերբակալվել է զազրախոսության համար:

Ղազարյանը հիշում է, որ ապրիլի 24-ին բոլորով պայմանավորվել էին հանրահավաքի սեւ հագուստով գնալ:

«Մենք մտածում էինք, որ շատ բան կփոխենք այդ օրը եւ հետ կվերադարձնենք մեր հողերը: Միամիտ էինք»,- ասում է նա:

59-ամյա Զարուհի Մուրադյանը 1988 թվականին, երբ սկսեց Ղարաբաղյան շարժումը, 29 տարեկան էր: Վստահ լինելով, որ դա Հայաստանի պատմության համար շրջադարձային պահ էր, Մուրադյանը նկարահանել է ցույցերն իր տեսախցիկով: Այն իրեն նվիրել էր հայրը` նկարիչ Սարգիս Մուրադյանը, որը կամերան բերել էր ԱՄՆ շրջագայությունից:

Այսօր, սակայն, Զարուհի Մուրադյանը, Ազատության հրապարակում չի զգում նույն էներգիան:

«Ես շատ էի տխրել Ղարաբաղյան շարժման 30-ամյակին նվիրված տոնակատարությանը, քանի որ հավատացած էի` հրապարակը բազմամարդ կլինի, սակայն այդպես չէր: Այս պահին հրապարակը մեռած տարածք է ինձ համար»,-ասում է Մուրադյանը:

(Ձախ ֆոտոն` Ռուբեն Մանգասարյանի)

48-ամյա Ապրես Զոհրաբյանն Ազատության հրապարակի վետերաններից է: Յոգայի մարզիչը դեռեւս 1988-ին միացել էր Ղարաբաղյան շարժման ցույցերին: Այն ժամանակ նա 18 տարեկան էր եւ մեկնեց մասնակցելու Ղարաբաղյան պատերազմին: Սակայն նրա ակտիվությունը ժամանակի հետ չնվազեց: Զոհրաբյանը մասնակցել է Ազատության հրապարակի բոլոր առանցքային ցույցերին` 1996, 2008 եւ 2013 թվականներին: Զոհրաբյանն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել նաև «Սասնա Ծռեր» խմբավորման պաշտպանության համար կազմակերպված բողոքի ակցիաներին:

 

(Ձախ ֆոտոն՝ Ռուբեն Մանգասարյանի)

Վազգեն Մանուկյանը 1989֊ին (ձախ նկար) և այսօր (աջ նկար) Ազատության հրապարակում:

Մաթեմատիկոս Վազգեն Մանուկյանը 42 տարեկան էր, երբ 1988֊ին միացավ «Ղարաբաղ կոմիտեին»։ Ղարաբաղի միացմանն ուղղված ցույցերն ընթանում էին Ազատության հրապարակում: Ակտիվ գործունեության համար ձերկաբալվել է սովետական իշխանությունների կողմից եւ վեց ամիս պահվել Մոսկվայի  բանտում: Այնուհետեւ, Հայաստան վերադառնալով, դարձել է անկախ Հայաստանի առաջին վարչապետն ու հետո պաշպանության նախարարը։

1996֊ի նախագահական ընտրություններից հետո նրա համակիրները հավաքվեցին Ազատության հրապարակում վիճարկելու ընտրությունների արդյունքները։ Հանրահավաքները ցրվեցին ու պարետային ժամ հայտարարվեց:

(Ձախ ֆոտոն` «Երկիր» օրաթերթի)

ՀՅԴ անդամ 46-ամյա Արթուր Խաչատրյանը Շիրակի մարզպետն է։

Ուսանող տարիներին նա մասնակցում էր Ազատության հրապարակում անցկացվող հանրահավաքներին: Դրանք կազմակերպվել էին այն բանից հետո, երբ նախագահ Լևոն Տեր–Պետրոսյանի հրամանագրով կասեցվել էր ՀՅԴ գործունեությունը Հայաստանում՝ հանրապետությունում գործող քաղաքական կուսակցությունների մասին օրենքը խախտելու մեղադրանքով:

Արդյունքում Դաշնակցությունը փակվեց։ Իսկ դրանից հետո ոստիկանությունը սկսեց ձերբակալել կուսակցության առաջնորդներին` մեղադրելով նրանց հեղաշրջման փորձի մեջ:

Ձախ նկարում դաշնակցության համակիրները Ազատության հրապարակում բողոքում են ձերբակալությունների դեմ: Մասնակիցները մատները խաչելով ցույց են տալիս բանտի ճաղավանդակներ:

Աջ նկարում ընդդիմադիր գործիչ Նիկոլ Փաշինյանն է Ազատության հրապարկում: Ձախ նկարում Փաշինյանը 2008 թվականի ընտրությունների արդյունքները վիճարկելու համար կազմակերպված ցույցի ժամանակ է, կրկին Ազատության հրապարակում:

42-ամյա Նիկոլ Փաշինյանը, ով ներկայումս գլխավորում է «Ելք» խորհրդարանական խմբակցությունը, առանցքային դերակատարություն է ունեցել 2008 թվականի ընդդմիության հանրահավաքների ժամանակ:

Փաշինյանը 2010 թվականին դատապարտվել է 7 տարվա ազատազրկման` մարտի 1-ին անկարգություններ կազմակերպելու հոդվածով, սակայն 2011-ի մայիսի 28-ին՝ Հայաստանի անկախության 20 ամյակի առթիվ հայտարարված համաներման շրջանակներում ազատ է արձակվել:

Իր հիմնադրած «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունն այսօր երբեմն հանրահավաքներ է կազմակերպում Ազատության հրապարակում:

60-ամյա Կարինե Գեւորգյանի եւ 58-ամյա Գայանե Հովհաննիսյանի ընկերությունը ծնվեց Ազատության հրապարակում: Նրանք երկուսն էլ մասնակցել են Ղարաբաղյան շարժման ցույցերին, սակայն 20 տարի անց կրկին հանդիպել են հրապարակում՝ 2008 թվականի նախագահական ընտրությունների արդյունքների դեմ կազմակերպված հանրահավաքներում: Այդ ժամանակվանից սկսած նրանք ընկերներ են:

Ձախ նկարում 2008 թվականի փետրվարյան հանրահավաքներից մեկի ժամանակ են: Աջում` Գայանեն ու Կարինեն են 10 տարի անց նույն հրապարակում:

Այս կանայք Ազատության հրապարակ հենց այնպես չեն գնում:

«Մեզ համար այդ տարածքը պայքարի վայր է, ոչ թե զբոսնելու»,-ասում են նրանք:

ՀՀ առաջին նախագահ Լևոն Տեր֊Պետրոսյանը 2008֊ի նախագահական ընտրություններին հաջորդող ցույցերի ժամանակ։ Մարտիմեկյան դեպքերից մի քանի ամիս անց նա հիմնեց ժամանակին Հայաստանի ամենամեծ ընդդիմադիր կուսակցությունը՝ ՀԱԿ֊ը։

 

(Ֆոտոները` 2013-ի)

2013֊ի նախագահական ընտրություններից հետո նախկին արգործնախարար Րաֆֆի Հովհաննիսյանը երկու շաբաթ հացադուլ արեց Ազատության հրապարակում։ Նրա համակիրների շարժումը կոչվեց «բարևոլուշն»՝ հայերեն «բարև» և անգլերեն «revolution»  (հեղափոխություն) բառերից, քանի որ քարոզչության ընթացքում նա սովորություն ուներ մարդկանց անձամբ բարևելու։ 

Սա նորամուծություն էր հայկական քաղաքականության մեջ։ 
Հացադուլից հետո իր ելույթում Հովհաննիսյանն ասաց, որ այս հրապարակը դառել է ազատության, անկախության և ազգային միասնության վայր։

(Ձախ ֆոտոն` Վահրամ Բաղդասարյանի)

Կարո Ղուկասյանն (ձախ նկարում) ընդդեմ ջրցան մեքենայի․ 2015֊ին էլեկտրաէներգիայի սակագնի բարձրացման դեմ ցույցեր եղան Երևանում։ Երիտասարդության ոգին և ոստիկանության բռնի ուժը մարմնավորող այս լուսանկարը Կարո Ղուկասյանին դարձրեց «Էլեկտրիկ Երևան» շարժման խորհրդանիշերից մեկը։

Ցույցերը սկսեցին Ազատության հրապարակում, ապա տեղափոխվեցին Բաղրամյան պողոտա։

Իսկ 2008֊ին Կարոն ընդամենը 14 տարեկան էր և հանրահավաքներին մասնակցում էր հետաքրքրությունից դրդված: «Ազատության հրապարակն ինձ համար հատուկ վայր է․ ես այստեղ զբոսնում եմ մեծ հաճույքով։ Վստահ եմ, որ Հայաստանում հեղափոխություն կսկսի հենց այստեղից»,-ասում է նա:

Չայխանա
Մեր մասին
|
© Հեղինակային իրավունքներ